Rozmowa z marszałkiem województwa dolnośląskiego PAWŁEM GANCARZEM
– W maju obchodziliśmy jubileusz 35-lecia samorządu w Polsce i uchwalenia ustawy o jednostkach samorządu terytorialnego.
– Dzięki temu na pewno Polska się zmieniła – powstały samorządy gminne – doszło do decentralizacji władzy i warto pamiętać, że wtedy nasz kraj nie wyglądał tak kolorowo jak dzisiaj. Także życie wyglądało inaczej, a zarządzane centralnie państwo przestało być wydolne. Wtedy to władzę lokalną oddano w ręce ludzi – wójtów, burmistrzów, prezydentów miast i radnych wszelkiego autoramentu – którzy musieli zmierzyć się z wieloma problemami wynikającymi z zarządzania małymi ojczyznami, w tym m.in. związanymi z oświatą, gospodarką odpadami, lokalnymi drogami, kanalizacją i wodociągowaniem. Wtedy wszystko było jednym wielkim problemem, a samorządowcy musieli się z tym uporać. Dzisiaj, po 35 latach, można śmiało stwierdzić, że teraz – w odróżnieniu od początków samorządu – zarządzanie gminami wbrew pozorom jest komfortem. Choć nie jest idealnie – i do zrobienia jest jeszcze sporo – to skala dzisiejszych problemów samorządowych jest nieporównywalna z tymi, z jakimi mierzyli się ówcześni włodarze gmin.
– Po gminach powstały powiaty i urzędy marszałkowskie – obecnie powszechny jest pogląd, że Polska najlepiej budowana jest przez samorządy.
– Cóż, samorząd dysponuje dużą sprawczością i szybką decyzyjnością oraz w miarę szybką dystrybucją środków finansowych. Między innymi dlatego jestem dzisiaj w samorządzie. Mogę pewne sprawy porównać – byłem przecież podsekretarzem stanu w Ministerstwie Infrastruktury. Efekty samorządowej pracy widać znacznie szybciej – choć w mniejszej niż rządowej skali – lecz to, co my, samorządowcy, sobie wymyślimy, zaplanujemy, przygotujemy i znajdziemy na to fundusze, to zazwyczaj powstaje i służy później ludziom.
– Samorządowcy wiedzą przecież najlepiej, co jest potrzebne do lepszego życia mieszkańcom ich gmin i czego oczekują ludzie…
– …a Dolny Śląsk jest dużym regionem i nie sposób rozwiązywać dobrze problemów prawie 169 gmin – nie tylko z Warszawy, ale również z poziomu Wrocławia. Problemy w swoich gminach najlepiej znają wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast, a przecież każda gmina jest inna – każda ma inne potrzeby i priorytety. Nasz region jest bardzo zróżnicowany – od południa po północ – przez Wrocław i Zagłębie Miedziowe oraz pasma Sudetów i Karkonoszy, gdzie dominuje turystyka, lecz zarazem występuje mnóstwo problemów.
– Minął już pierwszy rok tej kadencji. Jaki on był dla samorządu województwa dolnośląskiego?
– Był czasem niezmiernie intensywnym, w którym wszyscy członkowie nowego Zarządu Województwa Dolnośląskiego, radni i współpracownicy wykazali się sporą determinacją i zaangażowaniem w pracy. Uważam – bez fałszywej skromności – że obecny zarząd potrafi kontynuować dobre projekty, a jeśli trzeba, to je modyfikować. Inicjujemy też szereg pożytecznych nowych pomysłów. Zarząd Województwa Dolnośląskiego tej kadencji, i zarazem sejmik, charakteryzuje m.in. to, że potrafimy przyznać, co było dobre, korzystając skwapliwie z dobrych rozwiązań potrafimy również podziękować, ale także wprowadzić korekty projektów. Mamy również niemało nowych pomysłów.
– Co było i jest najistotniejsze?
– W połowie wydatkowaliśmy już fundusze europejskie, a wartość realizowanych dzisiaj projektów wynosi ok. 8 mld zł. Popisaliśmy prawie 1200 umów dotyczących dofinansowań i liderujemy wśród województw pod względem dynamiki efektywności wydatkowania finansowych środków europejskich. Budowany jest we Wrocławiu szpital onkologiczny – prace wyprzedzają o cztery miesiące terminy – i jest to największa dolnośląska inwestycja. Warto też przypomnieć, że 78 gmin otrzymało od nas 20 mln zł wsparcia w pierwszym tygodniu po ubiegłorocznej powodzi. Trzeba podkreślić, że Komisja Europejska zgodziła się na przesunięcie 72 mln zł na odtworzenie infrastruktury drogowej zdewastowanej przez żywioł, a 10 mln zł przeznaczonych zostanie na zwiększenie bezpieczeństwa, m.in. na remizy. Jest też podpisana umowa na odbudowę mostu w Stroniu Śląskim, która ma być zrealizowana w ciągu 12 miesięcy.
– Organizowaliście spektakularne imprezy.
– Rzeczywiście to duże wydarzenia, w tym Forum Ekonomiczne w Karpaczu, na tegoroczne już zapraszamy na początku września. A Dolnośląski Kongres Samorządowy zgromadził prawie 500 wójtów, burmistrzów, starostów oraz radnych. Ponadto utworzyliśmy Dolnośląskie Forum Odbudowy Ukrainy. Tworzymy – wraz z naszymi ukraińskimi partnerami – biuro gospodarcze w Dniepropietrowsku, które ma być m.in. przedstawicielstwem dolnośląskich firm zainteresowanych odbudową Ukrainy, choć dzisiaj – dopóki trwa wojna – zajmiemy się wymianą gospodarczo-handlową. Poza tym z dodatkowych funduszy na bezpieczeństwo dofinansowaliśmy zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych w dwudziestu gminach. Podpisaliśmy z gminą Wrocław porozumienie w sprawie UrbanCard – czego przez wiele lat nie udało się zrealizować.
– A zadania infrastrukturalne?
– Dotyczą przede wszystkim pilotażu zadań związanych z autostradą A4 i trasami szybkiego ruchu – S8 i S5 – ale także z budowami obwodnic. To także rozstrzygnięcie przetargu na wschodnią obwodnicę Wrocławia oraz odbudowa linii kolejowych. Zamierzamy do końca kadencji odbudować 300 km tych linii – ostatnio otworzyliśmy linię do Karpacza. A niebawem uruchomimy program remontu dróg wojewódzkich.
– Dzisiaj gospodarka na świecie stanowi jakby naczynia połączone…
– …dlatego trzeba współpracować z podmiotami w wielu krajach, a Going Global jest naszym sztandarowym programem, który wyróżnia Dolny Śląsk w zakresie gospodarczej międzynarodowej współpracy regionalnej – warto podkreślić, że w ubiegłym roku podpisaliśmy porozumienie z Bawarią. Dzięki temu projektowi dolnośląscy przedsiębiorcy reprezentujący innowacyjne branże uczestniczą w targach, podpisują umowy z zagranicznymi odbiorcami usług i produktów. A ponadto zorganizowaliśmy 11 spotkań w miastach w ramach Dolnośląskich Liderów Biznesu, co cieszyło się gigantyczną frekwencją. Zajęliśmy się także promocją naszego województwa, a dodatkowe fundusze przeznaczyliśmy na dofinansowanie wycieczek szkolnych – do różnych atrakcyjnych miejsc Dolnego Śląska i do gmin dotkniętych powodzią. Ponad 100 mln zł przeznaczyliśmy na sport – przede wszystkim na infrastrukturę sportową, ale także na wsparcie klubów. Kontynuujemy program Rowerowych Parków Umiejętności – na Dolnym Śląsku powstanie ich 27. Ale są też nowe przedsięwzięcia zainicjowane przez marszałka Wojciecha Bochnaka – w tym dofinansowanie boisk do tenisa i padla. Staramy się także o lepszą organizacją w naszych dwudziestu dolnośląskich szpitalach specjalistycznych.
– Najlepiej rozwijać region zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju…
– …dlatego kierujemy znacznie większe środki finansowe właśnie na obszary wiejskie i na program Odnowa Dolnośląskiej Wsi. W roku ubiegłym było to 3 mln zł, a w tym roku jest 7 mln zł – na infrastrukturę służącą mieszkańcom wsi. Chcę też zaznaczyć, że 10 mln zł przeznaczyliśmy na renowację zabytków. W roku 2026 zamierzamy większość projektów, w których dystrybuujemy środki finansowe samorządu województwa, uruchamiać jak najszybciej, czyli na początku roku – aby samorządy mogły efektywnie wydatkować otrzymane od nas fundusze. A wracając do terenów rustykalnych – tak bliskich mojemu sercu – około 50 mln zł przekażemy gminom na drogi transportu rolnego. Natomiast program Dolnośląska Wieś przeżywa drugą świetność – w ubiegłym roku mieliśmy tylko 7 zgłoszeń, w tym roku jest ich 29.
Rozmawiał Sławomir Grymin
Rok pracy samorządu województwa dolnośląskiego
Fundusze europejskie dla Dolnego Śląska 2021-2027 (jest liderem wśród województw we wdrażaniu funduszy europejskich; do 30 kwietnia zakontraktowano 27,49 proc. środków finansowych UE i podpisano 949 umów o dofinansowania).
Budowa wrocławskiego szpitala onkologicznego jest największą inwestycją dotyczącą zdrowia w historii samorządu województwa (umowa podpisana z wykonawcą przekracza miliard złotych, a zaangażowanie prac wyprzedza harmonogram o około cztery miesiące).
Wsparcie 78 samorządów lokalnych poszkodowanych przez powódź (20 mln zł przyznane przez sejmik województwa dolnośląskiego na pomoc w usuwaniu skutków powodzi).
Odbudowa infrastruktury zarządzanej przez samorząd województwa dolnośląskiego (Stronie Śląskie, droga wojewódzka 392 – od stycznia funkcjonuje tam most tymczasowy postawiony przez wojsko, 31 marca Dolnośląska Służba Dróg i Kolei podpisała umowę na budowę nowego mostu).
Forum Ekonomiczne w Karpaczu. Hasło edycji 2024: „Czas nowych liderów – razem kształtując przyszłość” (ponad 6 tysięcy uczestników, ponad 500 debat i paneli dyskusyjnych, gośćmi są prezydenci, szefowie rządów, ministrowie, politycy i samorządowcy, ludzie kultury, naukowcy, dziennikarze i przedstawiciele organizacji pozarządowych).
Dolnośląski Kongres Samorządowy. Hasło 11. edycji: „Nowe wyzwania – Dolny Śląsk infrastrukturalnym sercem Polski” (ponad 500 uczestników, tematy związane ze wsparciem samorządów po powodzi, przyszłość transportu, wyzwania liderek samorządu i sport regionalny).
Dolnośląskie Forum Odbudowy Ukrainy jest największą platformą inwestycyjno-gospodarczą firm i instytucji z Polski i Ukrainy (wskazano ponad 2000 projektów inwestycyjnych dotyczących odbudowy Ukrainy, Forum zostało objęte patronatem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i przewodniczącego Rady ds. Współpracy z Ukrainą, partnerzy to także instytucje otoczenia biznesu i Związek Pracodawcy RP.
Porozumienie UrbanCard (posiadacze Urban Card od 1 sierpnia 2024 mogą podróżować pociągami Kolei Dolnośląskich i POLREGIO w obrębie Wrocławia).
Podpisano porozumienia dotyczące współpracy – z Bawarią, z norweskim okręgiem Nordland i z Dolną Saksonią.
Koleje Dolnośląskie pokonały w ubiegłym roku 13 mln km, transportując na swoim pokładzie ponad 22 mln pasażerów. Plan na rok 2025 zakłada ponad 15 mln km i kolejny rekord liczby podróżnych (trwają prace nad dolnośląskim wspólnym biletem, w ramach którego można będzie podróżować, posługując się jednym biletem; nowe kierunki to Namysłów, Leszno i czeski Hradec Kralove; Koleje Dolnośląskie ruszyły drugi rok z rzędu nad Bałtyk).
Koleje Dolnośląskie podpisały umowy na kupno co najmniej dziesięciu nowych pociągów Elf 2 i dziesięciu ekodiesli (rozstrzygną także przetarg na dziesięć lekkich pociągów elektrycznych).
Obwodnice i drogi wojewódzkie – wgrudniu 2024 otworzono dla kierowców dwie obwodnice: obwodnica Chełma – kilometrowy odcinek przy drodze wojewódzkiej nr 345 (wartość inwestycji 27 mln zł, zadanie sfinansowane w 95 proc. z Polskiego Ładu); obwodnica Góry – wybudowana w ciągu drogi wojewódzkiej nr 323, o długości ponad 3,5 km, jest jednym z kluczowych elementów łączących trasy ekspresowe S3 i S5.
Going Global 4.0 – internacjonalizacja dolnośląskich przedsiębiorstw. Druga edycja projektu (misje gospodarcze odbyły się m.in. do San Francisco, Hongkongu, Londynu, Bremy, Wilna, Singapuru, Lipska, Madrytu, Osaki, Dubaju i Amsterdamu).
Dolnośląscy Liderzy Biznesu – w 11 miastach spotkania dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorców (merytoryczne prelekcje z ekspertami, blisko 200 osób na każdym spotkaniu).
Promocja województwa: Projekt Plaża (przez pięć weekendów Dolny Śląsk promował się w nadmorskich miejscowościach). Akcja UzdrowiskoDobreNaWszystko (pokazanie walorów zdrowotnych dolnośląskich uzdrowisk). Dolnośląska Zima (przez pięć weekendów odkrywanie zimowego uroku krajobrazu regionu).
Nowe publikacje („Dolny Śląsk po królewsku – 50 najpiękniejszych zamków i pałaców” i „Kraina Wygasłych Wulkanów”). „Odkryj tajemniczy Dolny Śląsk” został nagrodzony na 16. Festiwalu Filmów o Turystyce i Środowisku SILKFEST 2024 w Serbii. Amorgos Film Festival w Grecji – spot „Odkryj tajemniczy Dolny Śląsk” zdobył prestiżową nagrodę w kategorii promocja regionu. Złoty Lajk na Local Some w kategorii najlepsza komunikacja turystyki województwa.
Wsparcie sportu (ponad 50 mln zł przekazanych na rozwój i modernizację infrastruktury sportowej, stadion lekkoatletyczny w Lubinie, arena w Wałbrzychu, lodowisko w Świdnicy oraz stadiony w Bolesławcu i Ząbkowicach Śląskich).
Budowa kolejnych Rowerowych Parków Umiejętności (powstanie 27 Rowerowych Parków Umiejętności i jest to największa tego typu inwestycja w kraju).
Badania dla dolnośląskich sportowców (milion złotych na badania przeciwurazowe kończyn dolnych dla sportowców z 68 dyscyplin przeprowadzane przez Wyższą Szkołę Fizjoterapii we Wrocławiu.
Inwestycje w dolnośląską służbę zdrowia (w roku 2024 na infrastrukturę zdrowotną przeznaczono 245 mln zł – w tym ponad 52 mln zł dotacji celowej z budżetu państwa na realizację zadań własnych). Na utworzenie i modernizację oddziałów przeznaczono 11,48 mln zł (na III etap ośrodka Interwencji Sercowo-Naczyniowych, Regionalny Ośrodek Leczenia Zaburzeń Endokrynnych i Metabolicznych w szpitalu im. T. Marciniaka we Wrocławiu). Ponad 6 mln zł na dostosowanie lądowiska dla śmigłowców i kupno sprzętu w Wojewódzkim Centrum Szpitalnym Kotliny Jeleniogórskiej. Prawie 6 mln zł na modernizację budynków i oddziałów psychiatrycznych dziecięcych w szpitalu w Bolesławcu – etap II modernizacji systemu elektroenergetycznego. W roku 2025 na infrastrukturę ochrony zdrowia przeznaczono ponad 641 mln zł (w tym 12,16 mln zł na utworzenie Centrum Diagnostyki Obrazowej w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Legnicy, 10 mln zł na nowy budynek Oddziału Pediatrycznego w szpitalu im. dra A. Sokołowskiego, 7,17 mln zł na nowe Centrum Leczenia Chorób Naczyniowych Układu Nerwowego oraz oddziału neurochirurgii i neurologii dziecięcej w szpitalu im. T. Marciniaka we Wrocławiu oraz 6 mln zł na kupno ambulansów i wyposażenia dla Pogotowia Ratunkowego w Legnicy.
Centrum Psychiatrii dla Dzieci i Młodzieży w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu będziemiejscem pierwszego kontaktu w nagłych sytuacjach – przy myślach samobójczych, agresji i załamaniu psychicznym (budowa ma kosztować 104 mln zł, finansowaniem podzielą się samorząd województwa i szpital im. J. Gromkowskiego – odpowiednio 38 i 24 mln zł, pozostała kwota stanowi dofinansowanie z FEDŚ, a termin realizacji to marzec 2028).
Nowe otwarcie w Operze Wrocławskiej (blisko 24 mln zł wsparcia w roku 2024, o 2,5 mln zł więcej niż w roku 2023, fundusze na rozwój zespołu, nowe premiery i wyższą jakość produkcji).
Społeczna Rada Kultury – utworzona jako ciałoopiniodawczo-doradcze i konsultacyjne wspierające działania na rzecz rozwoju kultury na Dolnym Śląsku.
Pilotażowy projekt „Młodzi Edukują Kulturę, Kultura Edukuje Młodych” – milion złotych przeznaczono dla młodych w dolnośląskiej kulturze. Wpłynęło 100 ofert (a inicjatywa ta ma rozwijać kreatywność wśród dzieci i młodzieży, odkrywać talenty artystyczne, zachęcać do uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych).
Zwiększenie dofinansowania na drogi dojazdowe do gruntów rolnych – podniesiono wysokość dofinansowania dla gmin i powiatów (dla gmin wzrosło do 600 tys. zł, dla powiatów do 840 tys. zł, a na przebudowę dróg transportu rolnego z 250 tys. zł do 350 tys. zł.