Rozmowa z prezesem Zarządu ZOO Wrocław sp. z o.o. lekarzem weterynarii TOMASZEM JÓŹWIKIEM
– Jakie są strategie rozrodcze ptaków?
– Są bardzo zróżnicowane, trudno ocenić, które są skuteczniejsze – lecz zapewne te, w których gatunki ptaków nie stoją na skraju wyginięcia i liczebność ich jest spora. Są ptaki opiekuńcze w stosunku do potomstwa, lecz i nie przejmujące się tym potomstwem. Ponadto występują różne zdolności ptasiego potomstwa do przeżycia po wykluciu. W przypadku gniazdowników młode karmione są przez opiekujących się nimi rodziców, ale mamy też bardziej samodzielne gatunki.
– Są też ptaki podrzucające swoje jaja innym ptakom…
– …a najlepszym przykładem jest nasza kukułka. Nie bierze na siebie ciężaru wysiadywania jaj i wychowania pisklęcia, tylko podrzucająca jaja innym ptakom. Młoda kukułka, aby szybciej wyrastać, eliminuje właściwe rodzicom pisklę, wyrzucając je z gniazda, a ci – kilkukrotnie mniejsi rodzice –cały czas karmią takiego kukułczego intruza.
– Czasem tylko jedno z rodziców opiekuje się potomstwem…
– …tak dzieje się np. u kazuarów – samica znosi jaja, a ojciec je wysiaduje i później wychowuje młode. Natomiast mama kazuar zupełnie się tym nie interesuje, tylko z innym samcem romansuje i ma kolejne potomstwo. Tak samo jest u strusiów afrykańskich, gdzie samiec wysiaduje jaja, a później wodzi młode. Inaczej jest z drobiem – kwoki cały czas opiekują się z pełnym oddaniem swoim potomstwem – nawet przez długi okres,
w którym uczone jest pożytecznych dla nich zachowań. Mamy też przypadki, w których samce zamurowują samice na czas wysiadywania jaj. Dzieje się tak u dzioborożców – samce zalepiają dziuple gliną i odbierają od samic nieczystości. Przynoszą jedynie pokarm, co jest gwarancją, że taka samica wychowa młode.
– Różna jest też liczba jaj i młodych wychowywana przez ptaki. Orły i inne drapieżniki mają zazwyczaj jedno lub dwoje młodych…
– …tak samo bociany, gdzie młodych jest nie więcej niż cztery. Za to strusie wysiadują nawet kilkanaście jaj. U małych ptaszków mamy zazwyczaj kilka jaj, natomiast pingwiny wysiadują jedno jajo.
– U dużych ptaków drapieżnych występuje kainizm – większe pisklę eliminuje mniejsze i słabsze…
– Także ptasi rodzice, widząc, że jest zbyt dużo potomstwa – w stosunku do dostępności pokarmu – wyrzucają z gniazda te jakby nadprogramowe młode. Takie zachowania przejawia również – hołubiony w Polsce – bocian. Bezwzględne zachowania gwarantują jednak, że pisklęta pozostające przy życiu przetrwają w dobrej kondycji i zostaną odchowane do wieku dorosłego. W innym przypadku – z powodu niedostatku pokarmu – mógłby przepaść cały miot.
– Które gatunki ptaków mających ciekawe strategie rozrodcze znajdują się we wrocławskim ogrodzie zoologicznym?
– Są np. dzioborożce i można czasem zaobserwować, jak samica zostaje zamurowywana w dziupli, a samiec zajmuje się jej dokarmianiem. Także nandu – bywa, że kilka samic zniesie jaja, a samiec wysiaduje wtedy nawet tak pokaźną ich liczbę. Później je wodzi i odchowuje. Mamy też pingwiny przylądkowe i flamingi, które jeszcze nie przystąpiły u nas do rozrodu, lecz osiągają już dojrzałość i niebawem będą się łączyć w pary.
– Dobrze to wszystko zobaczyć – zatem zapraszamy do wrocławskiego zoo.
Rozmawiał Sławomir Grymin