EDD. Jaką przyszłość ma przeszłość

Europejskim Dniom Dziedzictwa nasz miesięcznik towarzyszy od lat. Jesteśmy bowiem przekonani, że to jedna z tych europejskich inicjatyw, która powinna łączyć wszystkich. I przypuszczam, że tak właśnie jest. Tegoroczne EDD odbędą się w weekendy 18-20 i 26-27 września oraz tydzień pomiędzy nimi. To warto zapamiętać.

Europejskie Dni Dziedzictwa to cykliczny projekt kulturalny, społeczny i edukacyjny o wyjątkowej skali i zasięgu. Co roku we wrześniu mieszkańcy Starego Kontynentu mogą bezpłatnie zwiedzić najciekawsze zabytki w swojej okolicy oraz skorzystać z szerokiego wachlarza wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych. Podczas EDD często nawet niedostępne na co dzień zabytki wpuszczają w swoje mury gości, a uczestnicy licznych spotkań, prelekcji i warsztatów poznają historię i kulturę zarówno narodową, jak i tę regionalną oraz lokalną.

Sięganie do korzeni

Głównym celem Europejskich Dni Dziedzictwa jest edukacja historyczna i kulturalna, promowanie różnorodności regionalnego dziedzictwa kulturowego, podkreślenie wspólnych korzeni kultury europejskiej oraz propagowanie dialogu międzykulturowego. Opiekunowie lokalnych obiektów i placówek kulturalnych w ramach EDD zapewniają bezpłatny dostęp do zabytków i innych obiektów kultury – muzeów, skansenów, parków, ogrodów – nie zawsze dostępnych na co dzień dla publiczności lub do których wstęp wiąże się z opłatami. Proponują także wiele innych atrakcji, takich jak koncerty, wystawy, festyny historyczne, prezentacje ginących zawodów, wykłady, kiermasze wyrobów artystycznych i rzemieślniczych, zachęcają do obcowania z kulturą i zabytkami, popularyzują wśród społeczeństwa regionalne tradycje i zwyczaje.

Dolnośląskie dziedzictwo

Nie inaczej jest także na Dolnym Śląsku, gdzie corocznie EDD gromadzą tysiące zainteresowanych w kilkudziesięciu miejscowościach na ponad stu różnych wydarzeniach. Obecnie trwają jeszcze zgłoszenia do tegorocznej edycji, ale jak tylko pełen harmonogram wydarzeń będzie znany, na pewno będzie się można z nim zapoznać na naszej stronie internetowej (www.gminapolska.com).

Idea EDD narodziła się 3 października 1985 roku w Grenadzie w Hiszpanii podczas II Konferencji Rady Europy. Francuski minister kultury zaproponował wtedy rozszerzenie na całą Europę zainicjowanych we Francji Dni Otwartych Zabytków. Wtedy po raz pierwszy bezpłatnie udostępniono zwiedzającym obiekty, do których dostęp dotychczas był ograniczony. Ponieważ inicjatywa cieszyła się bardzo dużym zainteresowaniem, zainspirowało to w 1991 roku Radę Europy do ustanowienia Europejskich Dni Dziedzictwa. Polska włączyła się do tej akcji w 1993 roku.

Ogólnopolskim koordynatorem EDD jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Na Dolnym Śląsku koordynatorem Europejskich Dni Dziedzictwa jest wrocławskie Muzeum Etnograficzne, które jest oddziałem Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Pamięć zagrożona

Co roku Europejskie Dni Dziedzictwa odbywają się pod innym tematem przewodnim. Tegoroczny to „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu”. Co za nim stoi? Jakie przesłanie? Na pewno tegoroczne hasło zachęca nas, aby pochylić się nad wyzwaniami, jakie współcześnie stoją przed dziedzictwem. W obliczu dynamicznych przemian środowiskowych, społecznych i technologicznych pytanie o „przyszłość przeszłości” staje się jednym z kluczowych wyzwań współczesnej polityki ochrony dziedzictwa.

Do najważniejszych czynników wpływających dziś na kondycję dziedzictwa należą m.in.: konflikty zbrojne, presja urbanizacyjna, cyfryzacja i globalizacja, znikające tradycje i zawody, być może również zmiany klimatyczne. To właśnie te procesy w różnorodny sposób oddziałują na dziedzictwo materialne i niematerialne, zwiększając ryzyko jego degradacji, utraty autentyczności lub zaniku.

Pierwszy człon hasła – „Przyszłość przeszłości” – wskazuje na konieczność myślenia o dziedzictwie w perspektywie długofalowej: jako o zasobie wymagającym świadomych decyzji, odpowiedzialnego zarządzania oraz społecznego zaangażowania. Drugi człon – „Dziedzictwo w zagrożeniu” – podkreśla pilność działań ochronnych i potrzebę wzmacniania odporności dziedzictwa wobec współczesnych kryzysów.

Tegoroczny temat to zaproszenie do dyskusji o odpowiedzialności za ochronę – zarówno zabytków, jak i żywych tradycji, zwyczajów oraz praktyk przekazywanych z pokolenia na pokolenie. To także zachęta do namysłu nad reinterpretacją dziedzictwa i jego dostosowywaniem do nowych kontekstów kulturowych, społecznych i technologicznych.

Hasło podkreśla potrzebę świadomego wyboru tego, co i w jaki sposób chcemy chronić. Dotyczy to zarówno zabytków i krajobrazów kulturowych, jak i tradycji, języków, rzemiosła czy pamięci lokalnych wspólnot. Zwraca również uwagę na znaczenie działań edukacyjnych i partycypacyjnych, które wzmacniają poczucie tożsamości oraz budują społeczną odpowiedzialność za wspólne dziedzictwo.

(edd, nid, mn)