„Portret sześcioletniej Bożeny Steinborn” autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza można już oglądać na wystawie stałej „Kolekcja sztuki polskiej II poł. XX i XXI wieku” w Pawilonie Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej Oddziale Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
Dzieło Stanisława Ignacego Witkiewicza, o czym pisaliśmy już na stronie internetowej naszego miesięcznika, przekazała do zbiorów wrocławskiego Muzeum Narodowego dr Bożena Steinborn, historyczka sztuki, wybitna muzealniczka związana z wrocławską placówką.
„Portret sześcioletniej Bożeny Steinborn” autorstwa Witkacego, jednej z najbardziej wyrazistych i niepokornych osobowości polskiej kultury XX wieku, przedstawia dziewczynkę, która w przyszłości należeć będzie do grona osób trwale wpisanych w historię Muzeum Narodowego we Wrocławiu oraz polskiego muzealnictwa.
Fot. Arkadiusz Podstawka
Wizerunek – jak informują muzealnicy – powstał w ramach działalności „Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz” w jej warszawskiej siedzibie przy ulicy Brackiej, jako element rodzinnego zamówienia, realizowanego w 1936 roku, obejmującego portrety rodziców oraz dwóch córek warszawskich Steinbornów. Część tych prac była w 1990 roku prezentowana w warszawskim Muzeum Narodowym i w katalogu wystawy opracowanym przez Irenę Jakimowicz, gdzie znalazły się oba portrety dziewczynek oraz dwa wizerunki ojca – Adama Steinborna.
Sygnatura na portrecie Bożenki pozwala określić wiek modelki: w czasie pozowania miała ona dokładnie pięć i pół roku. W ikonografii portretu uwagę zwracają przedmioty na stoliku przed dzieckiem: przybory do pisania (kałamarz, pióro), otwarta książka oraz owoce, najpewniej śliwki. Motyw piśmienny należy do nadzwyczaj rzadko spotykanych w dziecięcych portretach Witkacego. Po latach bohaterka wizerunku przyznawała, że w tym wieku nie potrafiła pisać. Z dzisiejszej niemal stuletniej perspektywy element ten można jednak odczytywać jako niemal proroczy symbol przyszłej drogi życiowej, związanej z pracą naukową.
Portret stworzony jest w technice mieszanej, łączącej ołówek i kredki pastelowe. Całość komponuje się na papierze o ciemnobeżowym tonie. Artysta, znany ze skrupulatnego dokumentowania okoliczności powstawania portretów, pozostawił również w tym przypadku rozbudowaną sygnaturę: N π Ignacy Witkiewicz/ 1936/ I/ (T.B.+E)/NP+herb.
Witkacolodzy odszyfrują zawarte w nim informacje dotyczące „stanu twórczego” autora w chwili pracy nad portretem: powstał on bez użycia alkoholu (Nπ = nie pił) i środków odurzających (NP = nie palił), jednocześnie pijąc herbatę (+ herb). Litery (T.B + E) w sygnaturze oznaczają, że Witkacy zaklasyfikował portret jako typ stosowany najczęściej w wizerunkach dzieci, zakładający względną wierność w rysunku postaci, przy zachowaniu charakteru wyrazu twarzy. Dodatkowe objaśnienia o sposobach portretowania dzieci zawiera regulamin „Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz”.
Z Muzeum Narodowym (dawniej Śląskim) we Wrocławiu dr Bożena Steinborn związana była od początku roku 1952. Stała się wybitnym muzealnikiem dlatego, że pracy muzealnej uczyła się we wszystkich jej rodzajach: od młodszego asystenta w dziale oświatowym, poprzez wieloletnie prowadzenie działu malarstwa, do aktywności jako wicedyrektorka we wrocławskim (do 1983 r.) i warszawskim (do 1990 r.) Muzeach Narodowych.
Justyna Chojnacka,
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) „Portret sześcioletniej Bożeny Steinborn”, 1936. Zbiory: Muzeum Narodowe we Wrocławiu
Fot. Arkadiusz Podstawka